انگاره چیست؟
انگاره چیست؟
اِنگاره ، اندیشه ، فکر ، تصور ، انگار...
انگاره یا ایده در حقیقت طرحی است ذهنی ذهنی . شاید بتوان انگاره را اولین گام برای حل یک مشکل یا برآورده کردن یک نیاز دانست. به عبارت دیگر ایده سادهترین راه حلی است که انسان در برابر یک مساله یا نیاز به آن فکر میکند. هر چند میتوان یک ایده را بسط داد و پیچیده کرد. (واژه نامهی فارسی پارسی ویکی).
در نظرگاه افلاطون ، معادل ذهنی صورت است. از این دیدگاه ، انگاره چیزی است که شخص از طریق بیشنش ذهنی آن را می بیند. در دیدگاه افلاطونی محض ، تنها انگاره ها واقعی هستند.
برای مثال : مثلثی که به فردی نشان داده می شود ، مثلث واقعی نیست. در واقع ، مثلث حقیقی انگاره مثلث در ذهن فرد است.
در نظرگاه دکارت ، تصور « واقعی » بودن انگاره حذف شده است ؛ انگاره چیزی است که در ذهن به طور مستقیم ادراک می گردد. این نقطه نظر در آثار لاک نیز آمده است و به وسیله تجربه گرایان بریتانیایی به خوبی شرح و بسط داده شده است.
در روانشناسی شناختی معاصر ، انگاره کم و بیش با همین مفهوم دکارتی به کار گرفته می شود؛ انگاره رویدادی ذهنی است که یک حالت مغزی زیربنای آن است و به نوعی از تجربه منشاء میگیرد. در این مفهوم ، انگاره با « دنیای واقعی » مربوط است و این فرض وجود دارد که انگاره خود محصول برخی از فرآیندهای پردازش اطلاعات هنوز ناشناخته است که تجربه پدیداری را بوجود میآورد.
انگاره در زبان عامیانه به معنی طرح ، نقشه ، عقیده ، بینش و مانند آنهاست. (حسینی، ۱۳۹۲).
انگاره، دستههای ذهنی هستند که موجب میشود انسان فکر نکند، بستههای قطعی ذهنی هستند که انسان راجع به اقشار مختلف( معلمین، روحانیون، روشنفکران، زنان، مردان و...) در ذهن خود دارند و با توجه به این بستههای اماده شده خیلی اوقات عمل میکنند. (عاملی، درس کلاس).
تجارب شخصی:
یکی از نمونه های بارز این انگاره ها ، بستههای ذهنی است که ادمها نسبت به زنان و مردان دارند یعنی انگاره های جنسیتی، که به طور وسیع در اجتماع که زندگی میکنیم و در صفحات اجتماعی شاهد ان هستیم.
جنسیت یکی از نخستین مولفه های برساخت هویت افراد است که از تولد و ابتدای زندگی به شکل زنانگی یا مردانگی به بخش مهمی از ساخت هویتی فرد در نزد خود و جامعه تبدیل می شود. همین مساله سبب شده تا جنسیت با شکل دادن به نقش های خصوصی و عمومی زن و مرد حتی منجر به ایجاد برخی ساختارهای اجتماعی شود. به عنوان مثال «دختر متعلق به دیگران است»، «پسر نان آور خانه است»، «نام فامیلی خانواده تنها با پسر ادامه پیدا می کند»، «زنان باید کارهای خانه را انجام دهند و مردان کارهای بیرون را»، این موارد را میتوان در جامعه محرک هایی برای سوگیری جنسیتی برشمرد.
در بسیاری از کشورهای عربی زنان همچنان از حقوق ابتدایی نظیر حق رای و رانندگی بی بهره اند. در کشورهای شرق آسیا نظیر ژاپن و کره ی جنوبی زنان هنوز در تاروپود سنت های کهن با نابرابری هایی نهادینه دست به گریبانند. حتی در کشوری چون ایالات متحده ی آمریکا انگاره های جنسیتی ناپیدا سبب شده تا زنی تاکنون نتواند در مقام رییس جمهوری به کاخ سفید راه یابد.
از دید بسیاری، وجود تفاوت های ذاتی- به طور مشخص جسمی و عاطفی- بین زنان و مردان، دلیل بسیاری از انگاره های جنسیتی است. البته شماری از «فمینیست ها» (طیف های گوناگون طرفدار حقوق زنان و رفع نابرابری های جنسیتی) بسیاری از ویژگی های متمایز زنان و مردان همچون خصوصیت های عاطفی را نه برآمده از جنس بلکه ناشی از هویت برساخته ی ابتدایی می دانند و به طور کلی اعتقادی به تفاوت ظرفیت زنان و مردان در پذیرفتن نقش های فردی و اجتماعی به واسطهی تفاوت های جنسی ندارند.
با وجود چنین باورهایی، ناگفته پیدا است که زنان و مردان با هم تمایز دارند؛ مساله یی که افزون بر بازتولید نقش های پذیرفته شده ی جنسیتی از سوی زنان و مردان، پیامدهایی چون سوگیری های جنسیتی را نیز به بار آورده است.
سوگیری های جنسیتی مجموعه یی از باورهای فرهنگی و اجتماعی شکل گرفته در ذهن افراد جامعه است؛ باورهایی که قابلیت ها و ویژگی های خاصی را به افراد، یعنی زن و مرد نسبت می دهند و خانواده، نهادهای آموزشی، گروه های همسالان، رسانه ها و دیگر نهادهای فرهنگی و اجتماعی در شکل گیری و تشدید باورهای یاد شده موثرند.
نمونههای اصلی تفاوتهای کلی زن و مرد در حوزه برتری مردان، ارجحیت آنها در کسب موقعیت و پدرسالاری است. این موارد با تقسیم کار، بر حسب جنسیت، همراه بوده است که مطابق آن، مردها به طور کلی «ابزاری» بوده و به تسلط در محیط بیرون از خانه گرایش دارند، در حالی که زنان، «عاطفی» و رابطه محور هستند و به امور خانگی بهخصوص پرورش کودک علاقهمندند.
یکی از تجارب شخصی خود را در همین مورد با شما شریک میسازم، تازه عروسی کرده بودم و به تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷ استاتوسی(پست) در مورد کمک کردن همسرم محسن در کارهای خانه به من، همراه با چند قطعه عکس در صفحه اجتماعی فیسبوک گذاشتم که مورد اعتراض خیلی از کاربران اجتماعی شد این پست فیسبوک من ۸ بار به اشتراک گذاشته شد و حدود ۷۰۰ لایک شد و همچنان حدود ۲۰۰ کاربر امدند و نظر دادند که تعدادی این همکاری محسن با من و انجام کارهای خانه را ستایش کردند و پسندیدند ولی تعداد متاسفانه اعتراض جدی در این مورد داشتند و معتقد بودند که انجام کارهای خانه تنها وظیفه زنان است و انجامش برای مردان ننگ و شرم است و نشانه زن ذلیلی مرد است، که تعداد از این نظریات مخالف را برایتان بازگو میکنم:
ترس ترس او خدا J
- قسمیکه معلوم میشه دیگه کار هم نمانده که همسرش انجام بته از پاک کاری تا دیگ آشپزی ظرف ششتن ولباس را که ماشین میشویه و حتا بوت را هم رنگ کرد. پس آغا محسن اصلا به زن ضرورت نداشته بوده خودش به همه تکلیف ها رسیدگی میکند. 😃
- اول اینکه همیشه خوشبخت بمانید، دوم اینکه اینگونه عبارات و عکس ها را پستنکنید بعضی ها زیر سوال میرن، به خصوص مردها.
- اين آقا لازم به زن نداشته ، براي خودش زني است ماشاالله
- آقای راسخ ابرو نماندی برای مردها 😑😏😐
- بیچاره محسن
- یا صاحب صبر مرا دریاب ! روز دربیرون کار کن شب که خانه امدی نان بپز خانه را جاروب بزن ظرف بشوی تا شوی یک مرد ایده ال ودوست داشتنی.
- ما میگم زن ذلیلی شما حتمامیگن تفاهم.
- مرد ایدیال برای خانمها یعنی مرد زن ذلیل.
- های های های محسن آبرو داری کن برای مردها.
- داری به محسن توهین می کنی زندگی آنست در کنار هم دیگر همه کار های زندگی را باید مشترک انجام داد حالا محسن همه کار های خانه را انجام می دهد شما فقط دارید نگاه می کنید.
البته تعدادی هم، برهر دویمان پیام فرستادند و یا زنگ زدند و این کارمان را بد توصیف کردند و به محسن میگفتند: مردی گفتن و زنی تو با این کارت ابروی مردها را بردی و تو در حقیقت شوهر گرفتی نه زن. یا به من میگفتند: تو زن گرفتی و نوکر و تو شوهرت را با این پست مسخره کردی و... .
متاسفانه از این قبیل حرف ها در کشورمن افغانستان که یک کشور سنتی است خیلی زیاد است، دید و انگاره های ذهنی که در ذهن شان وجود دارد این موضوعات را به اسانی نمیپذیرند و انها زنان را مختص در خانه تصور میکنند با کارهای خانه و مرد را در بیرون برای کارهای بیرون. ( رزما، صفحه فیسبوک، ۲۰۱۷)
در کنار انگاره های جنسیتی سنتی، بازتولید الگوهای جنسیتی در چهره ها و قالب های نو، مساله یی است که در سال های اخیر در رسانه ها نمود بسیاری داشته است. در بسیاری از کشورها از جمله ایران، افغانستان در تبلیغات بازرگانی رسانه ها، از زنان برای تبلیغ لوازم خانگی و آشپزی و از مردان برای بازی نقش های مدیریتی، تبلیغ تلفن همراه، رانندگی و ... استفاده می شود. یکی دیگر از نمودهای سوگیری جنسیتی، در نظر گرفتن شغل های متفاوت برای زنان و مردان در بسیاری از جوامع است.
انگاره های جنسیتی و پیامدهای آن
نخستین پیامد انگاره های جنسیتی را می توان برکنار ماندن زنان از امکان حضور در بسیاری از نقش های سیاسی، اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی و قدرت نمایی در این عرصه های گوناگون دانست. به عبارتی دیگر، تداوم و تحکیم سوگیری های جنسیتی به آسیب بزرگی چون «تبعیض جنسیتی» انجامیده که خود متغیری واسطه در بروز دیگر آسیب ها بوده است.
بنا یکی از مهمترین آسیب های تبعیض جنسیتی سرخوردگی است که بیماری های مختلف روانی مانند افسردگی را در پی دارد و یکی از مهم ترین مشکلاتی است که گریبان افراد سرخورده را می گیرد و این خود موجب می شود آنان در بسیاری از مسایل زندگی خصوصی از جمله در مسایل زناشویی دچار مشکلاتی شوند؛ مشکلاتی که زمینه های طرد آنان از جامعه را فراهم می کند.
خشونت علیه زنان از دیگر آثار و نتایج تشدید سوگیری های جنسیتی در جامعه است. زمانی که الگوواره های مسلط بر جامعه مرد را صاحب قدرت و زن را موجودی ترسو در کودکی بار می آورد، نباید انتظار داشت مردی که با تفکر زورسالاری بزرگ شده و خود را برتر از جنس مخالفش می پندارد در برخورد با زنان رویه یی دیگر را در پیش گیرد.
خشونت های کلامی، جسمی و جنسی علیه زنان و طلاق هایی که امروزه به خاطر این خشونت ها در جامعه رخ می دهد خود مصداق بارزی از پیامدهای منفی الگوهای جنسیتی بوده که در دوران مختلف در ذهن افراد شکل گرفته است.
فشارهای ناشی از این آسیب ها و تلاش برای رهایی از سنگینی الگوواره هایی که به لحاظ تاریخی سایه ی خود را بر سر زنان انداخته است، در سال های گذشته زمینه ساز بسیاری از جنبش های اجتماعی شده است. در این ارتباط، ظهور جنبش های فمینیستی را می توان از پیامدهای آشکار تشدید سوگیری های جنسیتی به شمار آورد.
منابع:
- پارسی ویکی، توسعه واژه نامهی فارسی بر پایه لغت نامه مرحوم علی اکبر دهخدا در شبکه وب
https://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/eacc0b7cce8f4ff899fb2713ef1dd7cc
- حجت حسینی مهر، (اذر ۱۳۹۲)، وبلاگ http://hosseinimehr2013.blogfa.com/post/3
- عاملی، سید سعید رضا، جزوه درسی.
- رزما، اسما (۲۰۱۷). صفحه اجتماعی فیسبوک.
https://www.facebook.com/asma.razma/posts/1476604995780538
